Het was Sander die het voor het eerst hardop zei, op een avond in april, met zijn hoofd op mijn buik en de televisie op zacht. We hadden het over fantasieën, zoals stellen dat soms doen als ze al zeven jaar samen zijn en elkaar niet meer hoeven te imponeren. Ik had net verteld over die keer dat ik droomde dat hij me vastbond met een stropdas, en hij had gelachen en gezegd dat hij niet eens een stropdas had.

'En jij?' vroeg ik.

Hij was even stil. 'Ik vind het een fijne gedachte,' zei hij toen, 'om jou te zien met iemand anders. Terwijl ik erbij ben. Niet stiekem. Samen.'

Ik weet nog dat mijn hart een slag oversloeg, en niet van schrik. 'Iemand anders,' herhaalde ik. 'Wie dan?'

Hij keek naar het plafond. 'Ik denk dat je dat wel weet.'

Ik wist het. Tobias kenden we allebei sinds de studie. Hij was Sanders beste vriend, de getuige op ons trouwen, de man die bij elke verhuizing de bank de trap op droeg en bij elke verjaardag als laatste wegging. Hij was gescheiden sinds een jaar. Hij had een lach die een hele kamer vulde en handen die ik soms iets te lang bekeek als hij over de tafel naar de wijn reikte. Ik had dat nooit iemand verteld. Sander blijkbaar wel opgemerkt.

We praatten er die zomer vaak over, en steeds eerlijker. Wat als het de vriendschap kapotmaakte? Wat als een van ons jaloers werd? Wat als Tobias helemaal niet wilde? We maakten afspraken voordat er ook maar iets gebeurd was. Iedereen mocht op elk moment stoppen, zonder uitleg. We gebruikten condooms. Niemand sliep die nacht ergens anders dan in ons eigen bed. En de volgende ochtend zouden we met zijn drieën ontbijten en praten, hoe ongemakkelijk dat ook zou zijn.

In september vroeg Sander het hem. Ik was er niet bij; ze waren samen gaan zwemmen in de plas achter het industrieterrein, zoals ze dat al jaren deden. Toen Sander thuiskwam, ging hij op de rand van het bed zitten en zei: 'Hij moest een kwartier lang niets zeggen. Toen zei hij dat hij er al jaren niet aan durfde te denken.'

Het werd een zaterdag eind september. Een van die laatste warme avonden, waarop je nog buiten kunt zitten als je een vest aantrekt. Tobias kwam om acht uur met een fles wijn en een zenuwachtige glimlach. We zaten op het balkon met drie wijnglazen en een schaal olijven, en de eerste twee uur praatten we over alles behalve het onderwerp. Over zijn nieuwe baan. Over de buren. Over een film die niemand van ons had gezien.

Toen de fles leeg was, zette Tobias zijn glas neer en keek naar mij.

'Kim,' zei hij. 'Ik wil alleen zeggen dat het ook helemaal goed is als we straks gewoon nog een fles opentrekken en verder niets.'

'Dat weet ik,' zei ik. 'Dank je.' Ik keek naar Sander. Hij knikte, nauwelijks zichtbaar. Ik stond op, liep om de kleine tafel heen en ging op Tobias' schoot zitten.

Hij hield zijn adem in. Zijn handen hingen even onzeker in de lucht, alsof hij niet wist waar hij ze mocht leggen, en toen legde ik ze zelf op mijn heupen. Ik keek nog één keer naar Sander. Hij zat achterovergeleund in zijn stoel en keek naar ons met een blik die ik nooit eerder van hem had gezien: zacht en hongerig tegelijk.

Ik kuste Tobias. Hij smaakte naar wijn en kauwgom en hij kuste anders dan Sander, voorzichtiger, met meer vragen erin. Ik voelde zijn handen langzaam omhoog glijden over mijn rug. Ik voelde hoe hij hard werd onder me. En ik voelde, zonder te kijken, dat Sander opstond en achter me kwam staan.

Zijn handen kwamen op mijn schouders. Bekende handen. Hij trok mijn haar opzij en kuste mijn nek, terwijl Tobias mijn mond kuste, en het was alsof mijn lichaam niet goed wist waar het eerst moest voelen. Ik kreunde in Tobias' mond.

'Naar binnen,' zei Sander zacht in mijn oor. 'De buren.'

We liepen lachend en een beetje struikelend naar de slaapkamer. Ik had er die middag kaarsjes neergezet en schone lakens op het bed gelegd, en ik schaamde me ineens een beetje voor hoe voorbereid dat leek. Tobias zag het en glimlachte. 'Het is mooi,' zei hij. 'Echt.'

Sander begon me uit te kleden. Hij deed het langzaam en hij deed het zo dat Tobias alles kon zien: mijn vest, mijn jurk, de sluiting van mijn bh. Toen ik in alleen mijn slipje voor hen stond, keek Tobias naar me alsof hij nog nooit een vrouw had gezien.

'Jullie ook,' zei ik. 'Allebei.'

Ze kleedden zich uit, en het was bijna grappig om te zien hoe twee mannen die elkaar al vijftien jaar kenden ineens niet wisten waar ze naar moesten kijken. Ik trok ze allebei naar me toe op het bed. Ik kuste Sander, toen Tobias, toen weer Sander, en mijn handen vonden hen allebei tegelijk. Twee lullen, warm en hard, één in elke hand. Ik voelde me machtig en zacht en een beetje duizelig.

Sander duwde me zachtjes achterover. 'Laat hem maar,' zei hij. 'Ik wil kijken.'

Tobias ging tussen mijn benen liggen en trok mijn slipje naar beneden. Hij kuste de binnenkant van mijn dijen, zo langzaam dat ik mijn heupen naar hem toe hief, en toen voelde ik zijn tong. Ik greep naar Sanders hand. Hij lag naast me, steunde op zijn elleboog en keek naar Tobias, naar mij, naar mijn gezicht. Hij kneep in mijn hand op het moment dat ik begon te trillen.

'Je bent zo mooi zo,' fluisterde hij.

Ik kwam met mijn vingers verstrengeld in die van mijn man en de mond van zijn beste vriend tegen me aan. Het overspoelde me, het hield maar niet op, en toen het eindelijk wegzakte lag ik te lachen en te huilen tegelijk.

'Gaat het?' vroeg Tobias geschrokken.

'Het gaat heel goed,' zei ik. 'Kom hier.'

Sander gaf hem een condoom uit de la. Dat moment, die simpele beweging, vond ik later het intiemste van de hele avond. Tobias rolde het om, met trillende vingers, en keek naar Sander.

'Zeker weten?' vroeg hij.

'Zeker weten,' zei Sander. 'Als zij het wil.'

'Ik wil het,' zei ik.

Tobias gleed in me. Langzaam, voorzichtig, alsof hij bang was me te breken. Ik sloeg mijn benen om hem heen om hem dieper te trekken. Het voelde anders dan Sander, voller en vreemder, en het meest opwindende was dat Sander naast me lag en het zag. Ik draaide mijn hoofd naar hem toe en nam hem in mijn mond, terwijl Tobias me neukte. Sander kreunde en legde zijn hand in mijn haar, heel zacht, niet sturend, alleen vasthoudend.

We vonden een ritme. Het was onhandig en heerlijk tegelijk. Iemand stootte zijn knie tegen het nachtkastje, een kaarsje viel om en ging uit, en we moesten alle drie lachen. Daarna werd het stiller en dieper. Tobias' ademhaling werd onregelmatig. Ik voelde hem aarzelen.

'Kom maar,' zei ik. 'Het is goed.'

Hij kwam met een lange, diepe kreun en zijn gezicht in mijn hals. Daarna bleef hij even liggen, hijgend, voordat hij zich voorzichtig terugtrok en naast me op zijn rug viel.

Sander kroop over me heen. Hij keek me aan, en ik zag in zijn ogen dat er niets was veranderd en tegelijk alles. Hij gleed in me met een vertrouwdheid die me bijna aan het huilen maakte. 'Daar ben je,' fluisterde hij. Tobias lag naast ons en streelde mijn borst, kuste mijn schouder, en ik kwam nog een keer, rustiger nu, als een golf die uitrolt over het strand. Sander volgde vlak na me.

We lagen daarna met zijn drieën in het bed, veel te klein voor drie volwassenen, met benen over benen en armen waar ze niet hoorden. Niemand zei iets. Ik luisterde naar twee ademhalingen die langzaam rustig werden.

'Ik moet morgen niets raar gaan doen,' zei Tobias ten slotte in het donker.

'Je gaat ontbijten,' zei Sander. 'Dat is de afspraak.'

's Ochtends bakte Sander eieren en zette ik koffie, en Tobias kwam de keuken in met zijn haar alle kanten op en een verlegen gezicht. Het was even stil. Toen zei hij: 'Ik wil alleen weten of we nog vrienden zijn.'

Sander legde een spatel neer en sloeg een arm om zijn schouder. 'Je bent mijn beste vriend,' zei hij. 'Dat ben je gisteren geworden en dat ben je nog steeds.'

'Dat ben je vijftien jaar geleden geworden,' zei ik.

'Dat bedoel ik,' zei Sander.

We aten op het balkon, waar de drie wijnglazen nog op tafel stonden van de avond ervoor. We praatten over wat fijn was geweest en wat onhandig, en we lachten om het kaarsje. Tobias ging rond het middaguur naar huis, met een zoen op mijn wang en een omhelzing voor Sander die langer duurde dan gewoonlijk.

Toen de deur dicht was, ging Sander naast me op de bank zitten en legde zijn hoofd op mijn buik, zoals in april.

'Spijt?' vroeg hij.

'Geen seconde,' zei ik. 'Jij?'

'Nee,' zei hij. 'Maar ik denk dat ik toch een stropdas ga kopen.'